Στις 25 Αυγούστου 1256, ένα βραβείο καθόρισε τα λύτρα των σκλάβων της περιοχής: ξεκίνησε η διαδικασία που θα αποκαθιστούσε την ελευθερία σε 5.855 άτομα.

Il Αύγουστος 25 1256 Η Μπολόνια ολοκλήρωσε ένα από τα αποφασιστικά βήματα σε μια από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις συλλογικής απελευθέρωσης του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα. Εκείνη την ημέρα, μια διαιτητική απόφαση όρισε τους οικονομικούς όρους υπό τους οποίους ο Δήμος θα αποκτούσε χιλιάδες δουλοπάροικους και σκλάβους από τους ιδιοκτήτες τους, αποκαθιστώντας την ελευθερία τους. Δεν ήταν ούτε μια μεμονωμένη χειρονομία ούτε μια ξαφνική διακήρυξη ικανή να σβήσει σε λίγες ώρες ένα κοινωνικό σύστημα αιώνων. Ήταν κάτι ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρον: η συγκεκριμένη έναρξη μιας πολιτικής, νομικής, οικονομικής και διοικητικής διαδικασίας που, μεταξύ άλλων, εκείνο το έτος και το 1257 θα είχε αλλάξει την κατάσταση του 5.855 άνθρωποι.

Επτακόσια εβδομήντα χρόνια αργότερα, αυτή η ημερομηνία διατηρεί μια ιδιαίτερη ισχύ. Όχι επειδή η Μπολόνια του δέκατου τρίτου αιώνα μπορεί να μετατραπεί αναδρομικά σε μια σύγχρονη κοινωνία, ούτε επειδή οι μεσαιωνικές κατηγορίες δουλείας συμπίπτουν με εκείνες της δουλείας σε μεταγενέστερες εποχές. Η σημασία της επιχείρησης έγκειται μάλλον στην επιλογή που έκανε μια πολιτική κοινότητα: να χρησιμοποιήσει νόμος, δημόσιο χρήμα και διοικητική ικανότητα να σπάσει χιλιάδες προσωπικά δεσμά εξάρτησης. Η ελευθερία, σε αυτή την περίπτωση, δεν παρέμεινε αρχή. Είχε ένα τίμημα, απαιτώντας μητρώα και συμβολαιογράφους, παράγοντας υποχρεώσεις και οικονομικές συνέπειες, και τελικά εισερχόμενη στις συγκεκριμένες ζωές των ανθρώπων.

Η μνήμη της πόλης μας έχει δώσει επίσης μια υποβλητική εικόνα στις 25 Αυγούστου: η καμπάνα του Αρένγκο καλεί τον λαό της Μπολόνια στη μεγάλη πλατεία της πόλης, τον αστικό χώρο που γνωρίζουμε σήμερα ως Πιάτσα Ματζόρε, ενώ οι αρχές ανακοινώνουν την απελευθέρωση, με επικεφαλής τον αρχηγό του λαού. Μπονακόρσο από τη ΣορεσίναΑυτή η ανακατασκευή έγινε επίσης από τη Βιβλιοθήκη Salaborsa στην Μπολόνια. Ωστόσο, η ιστορική τεκμηρίωση μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε με μεγαλύτερη βεβαιότητα την σύνθετη θεσμική διαδικασία αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια περίπου ενός έτους. ΤοΚρατικά Αρχεία της Μπολόνια, το οποίο διασώζει το πρωτότυπο χειρόγραφο, ορίζει στην πραγματικότητα το Liber Paradisus ως το μνημείο της συλλογικής χειραφέτησης που επιτεύχθηκε από τον Δήμο το 1256-1257.

Μια πόλη-κράτος παρενέβη στις σχέσεις εξάρτησης

Για να κατανοήσει κανείς πώς η Μπολόνια μπόρεσε να αντιμετωπίσει μια επιχείρηση τέτοιου μεγέθους, πρέπει να εξετάσει τη δύναμη που πέτυχε ο Δήμος της τον δέκατο τρίτο αιώνα. Η μεσαιωνική πόλη δεν ήταν μια τοπική διοίκηση με τη σύγχρονη έννοια του όρου, αλλά μια πόλη-κράτος Εξοπλισμένοι με δικαστές, νομοθετική εξουσία, οικονομικούς πόρους και έλεγχο σε μια περιοχή πολύ μεγαλύτερη από τα τείχη της πόλης, η δημοτική αυτονομία, που εδραιώθηκε κατά τη διάρκεια των δεκαετιών, είχε δημιουργήσει θεσμούς ικανούς να νομοθετούν, να επιβάλλουν φόρους και να επηρεάζουν άμεσα τις οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις.

Η νίκη της Μπολόνια στο Μάχη της Φοσάλτα το 1249, ολοκληρώθηκε με τη σύλληψη του Βασιλιάς Ένζο, γιος του αυτοκράτορα Federico II, ανήκει στο ίδιο πλαίσιο πολιτικής ενδυνάμωσης. Τα επόμενα χρόνια, η Μπολόνια πέρασε μια φάση που χαρακτηρίστηκε από την ανάπτυξη λαϊκών οργανώσεων και την αντιπαράθεση με τη δύναμη των μεγάλων οικογενειών και γαιοκτημόνων της υπαίθρου. Το ζήτημα της δουλοπαροικίας ήταν έτσι μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας επαναπροσδιορισμού της ισορροπίας μεταξύ των δημοτικών θεσμών, των παραγωγικών τάξεων, της αριστοκρατίας των γαιοκτημόνων και του αγροτικού πληθυσμού.

Η απόφαση για την απελευθέρωση δεν ήρθε από τη μια μέρα στην άλλη. Η διαδικασία διαμορφώθηκε μέσα από συζητήσεις, διαπραγματεύσεις, απογραφές και συμφωνίες με τους γαιοκτήμονες. βραβείο της 25ης Αυγούστου 1256 Αποτελούσε ένα αποφασιστικό βήμα, επειδή καθιέρωσε τον οικονομικό μηχανισμό της εξαγοράς. Ο Δήμος θα είχε πληρώσει 10 λιρέτες Μπολονέζ για κάθε άνδρα ή γυναίκα υπηρέτη άνω των δεκατεσσάρων ετών e 8 λίρες για κάθε ανήλικοΕπομένως, η διάκριση βασιζόταν στην ηλικία και όχι στο φύλο.

Η επιχείρηση θα περιελάμβανε συνολικά 5.855 άνθρωποι και απαιτούσε δαπάνη περίπου 54.014 λίρες ΜπολονέζΠίσω από τις φιγούρες βρίσκονταν οικογένειες, παιδιά, άνδρες και γυναίκες, δεμένοι με σχέσεις προσωπικής εξάρτησης που περιόριζαν βαθιά την αυτονομία τους. Ο Δήμος αποφάσισε να παρέμβει άμεσα στη σχέση μεταξύ αυτών των ατόμων και των αφεντικών τους, αναλαμβάνοντας το κόστος της χειραφέτησής τους.

Είναι δύσκολο να μην αναγνωρίσει κανείς τη σημασία μιας τέτοιας απόφασης. Ωστόσο, θα ήταν εξίσου λανθασμένο να την περιορίσουμε σε μια αποκλειστικά ανθρωπιστική χειρονομία. Οι ιστορικές μελέτες τονίζουν την παρουσία θρησκευτικά, πολιτικά, οικονομικά, δημοσιονομικά και αντι-μεγιστάν κίνητραΗ απελευθέρωση των δουλοπάροικων σήμαινε την απελευθέρωση ενός μέρους του πληθυσμού από την προσωπική εξάρτηση από τους μεγάλους γαιοκτήμονες, αλλά και την αμεσότερη ένταξή τους στη σφαίρα δικαιοδοσίας της Κομμούνας. Η ατομική ελευθερία και η ενίσχυση της δημόσιας εξουσίας μπορούσαν επομένως να προχωρήσουν προς την ίδια κατεύθυνση.

Το δημόσιο χρήμα μετέτρεψε την ελευθερία σε μια συγκεκριμένη πράξη

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της υπόθεσης της Μπολόνια είναι η μέθοδός της. Ο Δήμος δεν περιορίστηκε στη διατύπωση μιας γενικής αρχής κατά των δουλειών, αφήνοντας στους μεμονωμένους ιδιοκτήτες την εφαρμογή της. Αντ' αυτού, επέλεξε μια εξαγορά που χρηματοδοτείται από την κοινότητα: οι ιδιοκτήτες θα αποζημιώνονταν σύμφωνα με τις καθορισμένες παραμέτρους και τα άτομα που αποκτήθηκαν από τον Δήμο θα απελευθερώνονταν. Έτσι, ο δημόσιος προϋπολογισμός έγινε το απαραίτητο εργαλείο για να μετατραπεί μια πολιτική επιλογή σε αποτελεσματική νομική αλλαγή.

Υπό αυτή την έννοια, το Liber Paradisus αφηγείται μια ιστορία που ξεπερνά την ιστορία των ιδεών. Απεικονίζει έναν μεσαιωνικό δημόσιο θεσμό που παλεύει με ένα πρόβλημα τεράστιας επιχειρησιακής πολυπλοκότητας. Για να απελευθερωθούν χιλιάδες άνθρωποι, έπρεπε να αναγνωριστούν, να προσδιοριστούν οι ηλικίες τους, να ανασυσταθούν οι οικογένειές τους, να προσδιοριστεί η ιδιοκτησία τους, τα οφειλόμενα ποσά και να αφεθούν πίσω έγγραφα που να πιστοποιούν τι είχε συμβεί.

Το αποτέλεσμα αυτής της εργασίας είναι το μνημείο που σχεδιάστηκε το 1257 και σήμερα γνωστό ως Λίμπερ ΠαράδεισοςΟ τόμος διατηρεί τα ονόματα των αφεντικών και των υπηρετριών που εξαγοράστηκαν, οργανώνοντάς τα σύμφωνα με τις εδαφικές διαιρέσεις της μεσαιωνικής Μπολόνια. Αυτή η λεπτομέρεια είναι που δίνει στο έγγραφο μια εξαιρετική ανθρώπινη δύναμη: μετά από σχεδόν οκτώ αιώνες, όχι μόνο ένα ψήφισμα, αλλά και ορισμένα στοιχεία και η μνήμη ενός θεσμού παραμένουν. Αυτό που απομένει είναι το ονόματα ανθρώπων.

Η συμβολαιογραφική γραφή ήταν απαραίτητη. Σε έναν μεσαιωνικό δήμο, η καταγραφή σήμαινε την παροχή νομικής ασφάλειας, τη δυνατότητα ελέγχων και τη διατήρηση της μνήμης των αποφάσεων. Το Liber Paradisus δεν είναι επομένως μόνο το σύμβολο της χειραφέτησης, αλλά και η μαρτυρία ενός εξελιγμένη διοικητική ικανότητα: το δίκαιο, η λογιστική, η απογραφή και η εδαφική οργάνωση τέθηκαν στην υπηρεσία ενός κοινωνικού μετασχηματισμού. Τέσσερις ειδικοί συμβολαιογράφοι (Κοραντίνο Σκλαρίτι, Παύλος του Τζιοβάνι Μπρεσκιανί, Ουγκολίνο Αγρέστι e Μπονβιτσίνο Λεονάρντι) εργάστηκε υπό την ιδεολογική και πολιτική επίβλεψη του γλωσσάτορα Ρολαντίνο ντε' Πέιτζεντς, ο οποίος ήταν τότε ο δημοτικός γραμματέας και η ανώτατη αρχή του ευρωπαϊκού νοριατού.

Το ταξίδι ολοκληρώθηκε το 1257. Η ιστοριογραφία τοποθετεί το 3 Ιούνιο Ένα ακόμη βασικό βήμα στη διαδικασία, ενώ το μνημείο συντάχθηκε την ίδια χρονιά. Είναι επομένως πιο ακριβές να μιλάμε για απελευθέρωση που έλαβε χώρα μεταξύ του 1256 και του επόμενου έτους, παρά να συγκεντρώσουμε ολόκληρο το γεγονός σε μία μόνο ημέρα. Τα ίδια τα Κρατικά Αρχεία χρησιμοποιούν αυτή τη χρονολογική σειρά για την παρουσίαση του εγγράφου και της συλλογικής απελευθέρωσης.

Στον μεσαιωνικό πρόλογο, η ελευθερία γίνεται ηθική αρχή

Ενώ η επιχείρηση ήταν διοικητικά συγκεκριμένη, η γλώσσα που επιλέχθηκε για να την αποδώσει φτάνει σε ένα επίπεδο μεγάλης έντασης. Το όνομα Παράδεισος Προέρχεται από τον περίφημο πρόλογο του απομνημονεύματος, που βασίζεται στη χριστιανική έννοια της αρχικής ελευθερίας της ανθρωπότητας. Το κείμενο ξεκινά με τον Παράδεισο, τη δημιουργία και την πτώση της ανθρωπότητας, και προχωρά στη λύτρωση και την απελευθέρωση από τις αλυσίδες της δουλείας.

Έτσι, η πόλη εισάγει μια θρησκευτική κατηγορία στη δημόσια δράση της. Η Μπολόνια παρουσιάζεται ως μια κοινότητα που αγωνίστηκε για την ελευθερία και, ενθυμούμενη αυτή την κλίση, αποφασίζει να εξαγοράσει με χρήματα όσους καταπιέζονταν από τη δουλεία στην επικράτειά της. Δεν πρόκειται για διακήρυξη δικαιωμάτων με τη σύγχρονη έννοια. Βρισκόμαστε μέσα στο πολιτιστικό και θεολογικό σύμπαν του δέκατου τρίτου αιώνα. Αλλά ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, το έγγραφο είναι σημαντικό: καταδεικνύει τα επιχειρήματα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μια μεσαιωνική κοινωνία για να παράσχει ηθική βάση για μια πολιτική απόφαση.

Η δύναμη αυτών των λέξεων, ωστόσο, δεν πρέπει να μας οδηγήσει στο να σβήσουμε τις διαφορές μεταξύ των εποχών. Οι δουλοπάροικοι της Μπολόνια του δέκατου τρίτου αιώνα ζούσαν σε ένα σύστημα προσωπικών, κληρονομικών και εδαφικών εξαρτήσεων που δεν μπορούν να επικαλυφθούν αυτόματα από το σύγχρονη δουλεία, ιδιαίτερα αυτή που αναπτύχθηκε τους επόμενους αιώνες με το εμπόριο του Ατλαντικού. Ακόμα και μέσα στη μεσαιωνική κοινωνία, υπήρχαν διαφορετικές συνθήκες δουλοπαροικίας. Ορίζοντας τον Liber Paradisus απλώς ως

«κατάργηση της δουλείας»

Είναι αποτελεσματικό από πληροφοριακής άποψης, αλλά απαιτεί ιστοριογραφική διευκρίνιση.

Το κεντρικό γεγονός παραμένει αναμφισβήτητο: ο Δήμος δημιούργησε ένασυλλογική χειραφέτηση χιλιάδων ανθρώπων που υποβάλλονταν σε συνθήκες δουλείας. Δεν επρόκειτο για ατομικές απελευθερώσεις που χορηγήθηκαν από τους αφέντες τους, αλλά μάλλον για μια δημόσια παρέμβαση που εκτεινόταν σε όλη την επικράτεια της Μπολόνια, υποστηριζόμενη από οικονομικούς πόρους και συνοδευόμενη από κανονισμούς που αποσκοπούσαν στην αποτροπή της μονιμότητας της δουλείας στην πόλη και την επισκοπή.

Αυτή η συλλογική διάσταση είναι πιθανώς το στοιχείο που διακρίνει περισσότερο την εμπειρία της Μπολόνια. Η ελευθερία χιλιάδων ανθρώπων έγινε ζήτημα της πολιτικής κοινότητας και ως εκ τούτου, με μια πολύ συγκεκριμένη έννοια, φωνή της διοίκησής της.

Μια μεσαιωνική ελευθερία μεταξύ ιδανικών, φορολογίας και δημοτικής εξουσίας

Η χειραφέτηση είχε επίσης οικονομικές συνέπειες. Οι απελευθερωμένοι άνθρωποι εισήλθαν πιο άμεσα στην δημοσιονομική και παραγωγική βάση ελέγχονταν από τους θεσμούς της πόλης. Για την Μπολόνια, ήταν σημαντικό να διασφαλιστεί ένας πληθυσμός στην ύπαιθρο, να διατηρηθεί η γεωργική παραγωγή που είναι απαραίτητη για τον αστικό εφοδιασμό και να μειωθεί η ικανότητα των μεγάλων γαιοκτημόνων να ασκούν αυτόνομες μορφές προσωπικού ελέγχου στην περιοχή.

Επιπλέον, η ελευθερία που αναγνωρίστηκε τον δέκατο τρίτο αιώνα δεν συνέπιπτε με την πλήρη ατομική ελευθερία που είχαν συλλάβει οι σύγχρονες κοινωνίες. Οι δημοτικές διατάξεις στόχευαν επίσης να εμποδίσουν τους απελεύθερους να εγκαταλείψουν την περιοχή της Μπολόνια. Η διάταξη, επομένως, συνδύαζε την προσωπική χειραφέτηση και οικονομική και δημογραφική διακυβέρνηση της υπαίθρουΟ Δήμος επέκτεινε την εξουσία του ακριβώς όπως μείωσε αυτήν που ασκούσαν οι άρχοντες πάνω στους δουλοπάροικους.

Αυτή δεν είναι μια αντίφαση που πρέπει να κρυφτεί. Αντιθέτως, είναι ένα από τα στοιχεία που καθιστούν το Liber Paradisus ιστορικά πιο ενδιαφέρον. Σημαντικοί θεσμικοί μετασχηματισμοί σπάνια προκύπτουν από ένα μόνο κίνητρο. Στην περίπτωση της Μπολόνια, οι θρησκευτικές αρχές, η νομική κουλτούρα, τα οικονομικά συμφέροντα, η φορολογία και ο πολιτικός αγώνας συνέβαλαν όλα στην ίδια επιλογή. Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν ότι χιλιάδες άτομα απελευθερώθηκαν από μια κατάσταση προσωπικής δουλείας.

Στη σύγχρονη γλώσσα θα μπορούσε κανείς να δει αυτή τη λειτουργία ως μια πρώιμη μορφή θεσμική και κοινωνική καινοτομία, υπό την προϋπόθεση ότι η κατηγορία χρησιμοποιείται με προσοχή. Ο Μπολόνια δεν προέβλεψε συνειδητά το κράτος πρόνοιας ή τις σύγχρονες αντιλήψεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, έκανε κάτι που διατηρεί μια εκπληκτική μεθοδολογική εξοικείωση: εντόπισε ένα πρόβλημα, παρενέβη με έναν νόμο, διέθεσε δημόσιους πόρους, εντόπισε τους δικαιούχους και ανέπτυξε μια διαδικασία για την επιβολή της απόφασης.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το Liber Paradisus συνεχίζει να μιλάει πέρα ​​από την εποχή του. Όχι μόνο για όσα επιβεβαιώνει σχετικά με την ελευθερία, αλλά επειδή καταγράφει τη μετάβαση μεταξύ αρχή και εφαρμογήΧωρίς χρήματα, αρχεία, συμβολαιογράφους και ψηφίσματα, η διακηρυγμένη ελευθερία θα είχε παραμείνει ένα απλό όνειρο. Αντίθετα, ο Δήμος έπρεπε να αντιμετωπίσει το κόστος και την πολυπλοκότητα της δικής του απόφασης.

Τα ονόματα όλων όσων απελευθερώθηκαν εξακολουθούν να διατρέχουν τους αιώνες

Επτακόσια εβδομήντα χρόνια μετά την συμβολαιογραφική απόφαση, ίσως η πιο συγκινητική λεπτομέρεια παραμένει η φαινομενικά πιο γραφειοκρατική. Τα ονόματα είναι γραμμένα στο Liber Paradisus. Το μνημείο μας επιτρέπει να παρατηρήσουμε την ιστορία από ψηλά, μέσα από τους θεσμούς, τη δικαστική εξουσία, το χρήμα και το δίκαιο, αλλά και από κάτω, συναντώντας τους άνδρες, τις γυναίκες και τα παιδιά στα οποία αυτές οι αποφάσεις είχαν πραγματικές επιπτώσεις.

Το πρωτότυπο χειρόγραφο, που φυλάσσεται στα Κρατικά Αρχεία της Μπολόνια, καθιστά αυτή τη διπλή διάσταση απτή. Κάθε καταχώρηση ανήκει στον διοικητικό μηχανισμό του Δήμου και ταυτόχρονα διατηρεί το ίχνος μιας ύπαρξης. Το έγγραφο όχι μόνο καταγράφει ότι αρκετές χιλιάδες άνθρωποι απελευθερώθηκαν: μας επιτρέπει, τουλάχιστον εν μέρει, να γνωρίζουμε ποιοι ήταν.

Η μνήμη του Liber Paradisus παρέμεινε βαθιά συνδεδεμένη με την πόλη. Το όνομά του έχει γίνει μέρος του αστικού τοπίου και της θεσμικής ταυτότητας της Μπολόνια, ενώ το γεγονός έχει μείνει στη μνήμη ανά τους αιώνες μέσω μελετών, εορτασμών και παραστάσεων. Αυτή η διαχρονική μνημειακή κληρονομιά έχει αναπόφευκτα προσθέσει μεταγενέστερες εικόνες και ερμηνείες στο ιστορικό αρχείο, συμπεριλαμβανομένης της διάσημης σκηνής του λαού που κλήθηκε από την καμπάνα του Arengo. Ο διαχωρισμός αυτού που είναι τεκμηριωμένα βέβαιο από αυτό που ανήκει στην κατασκευή της μνήμης δεν αποδυναμώνει την αφήγηση: αποκαθιστά το βάθος της.

Il Αύγουστος 25 2026 Μπορεί επομένως να γιορταστεί χωρίς να μετατραπεί η Μπολόνια της εποχής σε κάτι που δεν ήταν. Η πόλη παρέμεινε μια ιεραρχική μεσαιωνική κοινωνία, στην οποία τα πολιτικά δικαιώματα ήταν κάθε άλλο παρά καθολικά και οι αποφάσεις όσων βρίσκονταν στην εξουσία ανταποκρίνονταν επίσης σε δημοσιονομικά και εδαφικά συμφέροντα. Ωστόσο, ακριβώς εντός αυτών των ιστορικών ορίων, ο Δήμος αποφάσισε να χρησιμοποιήσει ένα σημαντικό μέρος των πόρων του για να αλλάξει το νομικό καθεστώς χιλιάδων ανθρώπων.

Ίσως εδώ είναι που το Liber Paradisus διατηρεί την πιο αυθεντική του δύναμη. Όχι στην αναζήτηση μιας απόλυτης πρωτοκαθεδρίας, ούτε στην απόδοση στον δέκατο τρίτο αιώνα των πολιτικών κατηγοριών του παρόντος, αλλά στη συνάντηση μεταξύ μια ιδέα ελευθερίας και η ικανότητα να την κάνουμε συγκεκριμένηΜεταξύ 1256 και 1257, η επιλογή αυτή έγινε μέσω διαπραγματεύσεων, βραβείων, χρημάτων, απογραφών και συμβολαιογραφικών πράξεων. Τελικά, πίσω από τη διοίκηση και τον νόμο, παρέμειναν 5.855 απελευθερωμένοι.

Επτακόσια εβδομήντα χρόνια αργότερα, η Μπολόνια μπορεί να θυμάται αυτό το γεγονός χωρίς να το ωραιοποιεί. Τα γεγονότα αρκούν. Σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να σημαδεύεται βαθιά από ιεραρχίες και προσωπικές εξαρτήσεις, μια πολιτική κοινότητα αποφάσισε ότι η απελευθέρωση των δουλοπάροικων αφορούσε ολόκληρη την πόλη και ότι η κοινότητα θα επωμιζόταν το κόστος που ήταν απαραίτητο για την επίτευξή της. Λίμπερ Παράδεισος Έχει διατηρήσει τη μνήμη του για εμάς: όχι μόνο εκείνη των θεσμών που έλαβαν την απόφαση, αλλά και εκείνη των ανδρών, των γυναικών και των παιδιών για τους οποίους, μεταξύ 1256 και 1257, η λέξη ελευθερία απέκτησε συγκεκριμένο νόημα.

Ακολουθούν τρεις πληροφορίες που μπορεί να σας ενδιαφέρουν:

Στο Λιχτενστάιν, η καινοτομία του πρώτου εταιρικού κράτους στην ιστορία
Στη Μπολόνια, στο σχολείο και στη δουλειά, ο κόσμος εξακολουθεί να πηγαίνει σε Ducati και Lamborghini
Λίμπερλαντ, η Πολιτεία Blockchain όπου η Ελευθερία είναι Προγραμματιζόμενη